BELEEF BOUTS

BELEEF BOUTS

Gegidst bezoek aan de Sint-Pieterskerk te Leuven met Davidsfonds Sint-Pieters-Woluwe

op 26 februari 2026 om 16:00

Precies op de dag van ons bezoek (24 februari 2026) werd een immense bouwkraan op de Grote Markt van Leuven geplaatst met het oog op grondige verbouwing en renovatiewerken aan het Stadhuis. ‘s Avonds vernamen we in het Journaal op VRT-1 dat de werkzaamheden zo’n vier jaar zullen duren. Ze horen wel tijdig klaar te zijn, want in 2030 is Leuven Culturele Hoofdstad van Europa.

Je moet dus langs de imposante werf om bij de ingang te geraken. Zelf maakte ik van de gelegenheid gebruik om de collegiale Sint-Pieterskerk aan de buitenkant te fotograferen.

De Collegiale Sint-Pieterskerk te Leuven

De Collegiale Sint-Pieterskerk te Leuven

De gids zou ons vertellen over de oorspronkelijke houten kerk uit de 8ste eeuw, die rond het jaar duizend vervangen werd door een Romaanse kerk. In de loop van de vijftiende eeuw startte de bouw van de kerk in Brabantse gotiek. Die bouw sleepte aan tot in de zeventiende eeuw, en de romaanse kerk werd inmiddels in fasen afgebroken. Het was de bedoeling om drie hoge torens te bouwen, maar gaandeweg bleek dat de bodem daarvoor te instabiel was. De torens moesten gedeeltelijk worden afgebroken - tot grote spijt van de Leuvenaars.

Van de geplande westtorens bewonderden we toch de imposante uit natuursteen gehouwen maquette. Dit driedimensionaal torenontwerp is uniek in zijn soort.
De Sint-Pieterskerk is een driebeukige kruisbasiliek met een dwarsschip en een koor met kranskapellen. De kerk geldt als een hoogtepunt van Brabantse gotiek. Ze heeft sinds 2020 een nieuwe museale opstelling die de aanwezige kunstschatten optimaal tot hun recht laat komen.

Dirk Bouts

Dieric (“Dirk”) Bouts stond centaal in dit bezoek. De kunstschilder werd te Leuven geboren in 1410. Hij wordt gerekend tot de Vlaamse Primitieven en bouwde voort op het werk van Jan Van Eyck en Rogier van der Weyden.

Bouts' Edelheeretriptiek

Edelheeretriptiek

De Edelheeretriptiek is de eerste kopie van de omstreeks 1435 geschilderde Kruisafneming van Rogier van der Weyden. Van dat werk zijn een vijftigtal kopies bekend. De Edelheeretriptiek werd oorspronkelijk geschilderd voor de Sint-Pieterskerk te Leuven. Op het linkerluik knielen Willem Edelheere met zijn zonen Willem en Jacob. De heilige Jacobus houdt hen gezelschap. Op het rechterluik herkennen we zijn echtgenote Aleydis Cappuyns met hun dochters Aleydis en Catharina, geflankeerd door de minzame heilige Aleydis van Schaarbeek. God de Vader zelf houdt het lichaam van zijn overleden Zoon voor zich uit. Moeder Maria is in zwijm gevallen. Haar houding lijkt op die van haar Zoon. De evangelist Johannes ondersteunt ze…

Bouts' Martelaarschap van de H. Erasmus

Martelaarschap van H

Daarna stonden we stil bij Het martelaarschap van de heilige Erasmus, een altaarstuk uit het midden van de vijftiende eeuw, geschilderd door Dieric Bouts. Let wel, deze heilige is niet de Nederlandse humanist en katholiek theoloog Desiderius Erasmus.

Dit doek is wellicht ouder dan Bouts’ Laatste Avondmaal. De marteldood van de heilige Erasmus wordt afgebeeld. Volgens de legende werden de darmen van de H. Erasmus met behulp van een windas uit zijn lichaam getrokken. Hierdoor werd hij vanaf de vijftiende eeuw ook aangeroepen tegen maagziekten. Erasmus ondergaat dit zonder enige emotie te verraden; de beulen volvoeren met ernstig gelaat hun plicht en Keizer Gaius Aurelius Diocletianus en zijn drie metgezellen, die het gebeuren bijwonen, lijken in een even meditatieve staat te verkeren als de heiligen op de zijpanelen
Op het linker zijpaneel staat de kerkvader Hiëronymus afgebeeld met een leeuw, die hij van een doorn in zijn poot had verlost. Op het rechter paneel staat Bernard van Clairvaux, de stichter van de Cisterciënzerorde. Een duivel aan de voeten van Bernardus staat symbool voor de kwellingen waartegen de heilige zich heeft verzet. Deze heiligen hebben nagenoeg geen link met het onderwerp van het centrale paneel. Niettemin zijn ze met de andere figuren in één, over de panelen doorlopend, landschap samengebracht.
Bouts was eropuit om de heiligheid van Erasmus, Hiëronymus en Bernardus te benadrukken en hen te presenteren als beschermers en als objecten van devotie. Sommigen zien in de afbeelding van de drie heiligen een eerbetuiging aan de drie vormen van heiligheid: Erasmus, de martelaar, Hieronymus, de geleerde, en Bernardus, de mysticus.

BOUTS' LAATSTE AVONDMAAL

Dieric Bouts schilderde het veelluik van Het Laatste Avondmaal voor de Leuvense broederschap  van het Heilig Sacrament. De schilder creëerde een effect van diepgang. De gelaatstrekken zijn expressief. Het Laatste Avondmaal vindt plaats aan een rechthoekige tafel die verdacht “hedendaags” lijkt in de tijd van Bouts. Christus en zijn apostelen zijn gezeten in een kamer in gotische stijl en de vloertegels doen zeer Leuvens aan. De vier opdrachtgevers mogen niet ontbreken, en de orde van belangrijkheid kun je afleiden uit de plaats die ze innemen. Het hoofd van Jezus valt groot uit, wat zijn belang onderstreept. Opmerkelijk is, dat hij geen brood deelt, maar een hostie! Op een anachronisme min of meer kwam het niet aan bij de gevierde Bouts. Wij vernamen hoe de panelen gescheiden werden, ter gelegenheid van oorlogen door Europa reisden, en uiteindelijk terug “thuis” kwamen in Leuven.
De zijpanelen vertellen vier oudtestamentische verhalen over brood en offer…
  • Melchisedek biedt Abraham brood en wijn aan (Genesis 14:18-20);
  • Het paaslam bij de uittocht uit Egypte (Exodus 12:1-28);
  • Manna verzameld van tijdens de tocht door de woestijn (Exodus 16:2-36);
  • Elia wordt opgewekt door een engel met brood en water (Koningen 1, 19:1-8
De kerk bevat verder twee doeken van Josse van der Baren.
Het laatste avondmaal

De "Kromme Christus"

Het “Hoofd van de Kromme Christus” is een overblijfsel van een beeld dat omstreeks 1200 werd vervaardigd. Het werd beschouwd als het mirakelbeeld van de stad, en telkens er onheil dreigde, werd het in processie rondgedragen. De benaming verwijst naar het feit dat het lichaam van de gekruisigde Christus naar voor gebogen was. Een brand in de kerk verslond de “Kromme Christus” in 1914. Het originele hoofd bevond zich op dat ogenblik bij een beeldhouwer voor restauratie, en was vervangen door een afgietsel. Na omzwervingen keerde het oorspronkelijke hoofd uiteindelijk terug naar de Sint-Pieterskerk in 1955. De kerk bevat verder nog een merkwaardig beeld van Christus op de koude steen. Noveenkaarsen worden her en der te koop aangeboden, ondermeer gewijd aan Pater Damiaan.
De kromme Christus

Hendrik I van Brabant

Op zijn praalgraf wordt Hendrik I van Brabant in reliëf afgebeeld op een geïdealiseerde wijze, samen met zijn vrouw Mathilde van Boulogne en dochter Maria van Brabant.
Praalgraf Hendrik I van Brabant

Fiere Margriet

Geen gebrek aan legendes over Margaretha van Leuven alias Fiere / Trotse Margriet. Zij bood snode reizeigers het hoofd die net twee familieleden hadden vermoord. Uiteindelijk bekocht ze dat zelf ook met haar leven. Volgens een latere hagiograaf bleef haar lichaam op de Dijle drijven en werd het door vissen stroomopwaarts gedragen terwijl ze werd omgeven door een hemels licht en begeleid door engelengezang… Na drie mislukte pogingen richtten de Leuvense geestelijkheid, het stadsbestuur en de bevolking zich door middel van een smeekschrift tot het Vaticaan, om te verkijgen dat Margriet heilig of ten minste zalig zou worden verklaard. Dat laatste zou uiteindelijk pas in 1902 gebeuren.
                                                  Reliekschrijn en kapel Fiere Margriet

Sacramentstoren

De twaalf meter hoge sacramentstoren naar een ontwerp uit 1450 van bouwmeester Matheus (of Matthijs) de Laeyens werd besteld door de Broederschap van het H. Sacrament. De toren is een tabernakel, waarin het H. Sacrament werd bewaard. Zulke torens raakten in onbruik in de 17e eeuw.Triomfkruis
Het triomfkruis is vermoedelijk door het atelier van de Brusselse beeldhouwer Jan Borman de Oude vervaardigd tussen 1490 en 1500.  Het rust op een prachtig uitgehouwen doksaal.
Het triomfkruis is vermoedelijk door het atelier van de Brusselse beeldhouwer Jan Borman de Oude vervaardigd tussen 1490 en 1500.  Het rust op een prachtig uitgehouwen doksaal.

Sedes Sapientiae

De Sedes sapientiae van Leuven (zetel van wijsheid, een van de middeleeuwse titels van de Maagd Maria) ook bekend als Onze-Lieve-Vrouw van Leuven, is een middeleeuws houten genadebeeld van de Maagd Maria. De Brusselse beeldhouwer Nicolaas de Bruyn vervaardigde het in 1442 door een in de 13de eeuw gemaakt beeld te kopiëren en te vergroten. Roelof van Velp zorgde voor het polychromeren. Het beeld is het symbool van de Katholieke Universiteit Leuven en de Université catholique de Louvain en komt voor in het zegel van beide Universiteiten.
Sedes Sapientiae

Kansel

De massieve eikenhouten barokke kansel is afkomstig uit een andere kerk en was oorspronkelijk niet gewijd aan Sint-Pieter. Dat werd eenvoudig “opgelost” door een haan toe te voegen.
Kansel

Carolus Borromeus

Onze gids gaf nog uitleg bij de kapel gewijd aan Carolus Borromeus, eigenlijk Carlo Borromeo, een bekende heilige in de Rooms-Katholieke Kerk. In 1576, bij het uitbreken van de pest, won hij alle harten door de stad Milaan niet uit te vluchten met de bestuurders, maar door de pestlijders eigenhandig bij te staan, en priesters, monniken en nonnen te verplichten dat eveneens te doen. Een soort Pater Damiaan avant la lettre.
Carolus Borromeus.

Gidsbeurt

Tot zo ver enkele indrukken bij het gegidst bezoek dat we met vijftien deelnemers van Davidsfonds afdeling Sint-Pieters-Woluwe aflegden op 24 februari 2026. Irène Arquin zorgde voor de uitnodiging en de communicatie op de website. Marlies van Hezewijk coördineerde de inschrijvingen en het contact met de gids. Ik onderteken deze tekst niet omdat ik rijkelijk putte uit bestaande vrij toegankelijke bronnen en gaf hier hooguit een persoonlijke draai aan (John Van Vreckem).
Deelnemers
Volledige fotoreportage via deze link: 

https://photos.app.goo.gl/inniaEeZs5xZMVfD6

Labels:

Terug naar overzicht